घ्यःचाकु संल्हू विक्रम संवत्कथं खः ला ?

घ्यःचाकु संल्हू विक्रम संवत्कथं खः ला ?

   ने. स. ११३७          नेवाः दबू सम्वाददाता

नेवाःतय् नखःचखः जात्रापर्व सकतां नेपाल संवत्कथं चान्द्रमासया तिथिं हनाच्वन सा थ्व घ्यःचाकु संल्हू, खाइ संल्हू,  बिस्काः जात्रा धइगु जक विक्रम संवत्कथं छाय् जुल ? चन्द्र शम्शेरसिकं न्ह्यः हे नेपालय् विक्रम संवत् जनस्तरय् चले जू कि छु ?
थ्व न्ह्यसः आपाःसिया न्ह्यपुइ लुइगु याः । वास्तवय् तापाक्क मवसें भारतीय हिन्दी पत्रपत्रिका  जक स्वयेबलय् झीसं खनी – विक्रम संवत्या साललिसें चान्द्रमानया तिथि तयातइ । गथेकि ‘पौष शुक्ल पञ्चमी, विक्रमी २०७३’ । थुलि स्वयेवं चान्द्रमास धइगु नेपाल संवत्या खः व सौर्यमान धइगु विक्रम संवत्या खः धइगु झीगु धारणाय् झीसं हीके माली ।
सूद्र्यः लुइवं दिन सुरु जुइ, तर थौंया दिन व कन्हय्या न्हियात छुटे यानाः धायेबलय् चन्द्रकलाया सहारा ला काये हे माल । अथेजूगुलिं थौं थ्व तिथि कन्हय् थ्व तिथि धाये हे माल । थुकथं हे पक्ष (बाःछि) व महिनाया अवधारणा स्पष्ट जुइ । अथेसां सूर्यया आधारय् दच्छि वल । उगु दच्छिया दुने महिनायात स्वयेबलय् सरदर १२ गू खण्ड जुल । आः सूर्यया चक्कर (पृथ्वीया गति व चक्कर खःसां स्वयेबलय् सूर्यया गति)यात १२ गू खण्डय् विभक्त यायेबलय् १२ गू राशि जुल । थ्वहे चक्करया खण्डय् सूर्य १२ गू राशिइ क्रमशः दुहां वनीगु जुल । अंग्रेजीं थुकियात जोडियाक धयावयाच्वंगु दु ।
थुकथं जुइबलय् सूद्र्यवं छगू राशिं मेगु राशिइ संक्रमण याइगु न्हियात संक्रानित धयावयाच्वंगु दु । संक्रान्ति धइगु थाय् हिलेत प्रवेश यानाः न्ह्याइगु खः । क्रान्ति त्रइगु परिवर्तन, संक्रमण धइगु थौंकन्हय् छगू व्यवस्थां मेगु व्यवस्थाय् वनीगु ई (ट्रान्जिसन) हानं मेगु संक्रमण धइगु किटाणुत पिनें वयाः झीगु म्हय् वा लखय् नसाय् पुं वइगु धइगु खंग्वः नाप ज्वःलाःगु ख“ग्वः खः । अथेजूगुलिं थुगु संक्रान्तिया महत्व जूगु खः ।
तर संक्रान्तियात १ गते धकाः माने यानाः मेगु संक्रान्तिया छन्हु न्ह्यःतक २,३, ४ गते धकाः धयावनाः महिना माने यायेगु प्रचलन विदेशीतय्सं यानाः हे वःगु जुइफु ।
मेगु ख“ संक्रान्तिइ नं कर्कट संक्रान्ति व मकर संक्रान्तिया तःधंगु महत्व दु । कर्कट संक्रान्ति (साउन १) खुन्हु सूद्र्यः उत्तरी धु्रवया साढे २३ डिग्री अक्षांशय् थ्यनी, गुकियात कर्कट रेखा (ट्रपिक अफ क्यान्सर) धायेगु याः । वयां उत्तरपाखे सूद्र्यः वनी मखु, कन्हय् खुन्हुनिसें दक्षिणपाखे ली । अथेजूगुलिं साउन १ गतेनिसें दक्षिणायन सुरु जूगु धाइ । अथेहे मकर संक्रान्ति खुन्हु सूद्र्यः साढे २३ डिग्री दक्षिणय् थ्यनी । वयां दक्षिणपाखे वनी मखु, उत्तरपाखे न्ह्यानावइ । उकिं मकर संक्रान्ति माघ १ गतेनिसें उत्तरायण सुरु जुइ ।
तर थौंकन्हय्या वैज्ञानिकतय्सं डिसेम्बर २२ स हे थुकथं लाइगु क्यनाः इमिसं उकियात विन्टर साल्टिस (शिशिर अपनान्त) धयावयाच्वंगु खः । थुकथं माघ १ धइगु डिसेम्बर २२ खुन्हु हे लायेमालीगु गडबड जुल धकाः छपुचः ज्योतिषतय्सं क्यालेण्डर मिले यायेत नं स्वःगु खः, तर परम्परागत ज्योतिषीतय्सं हाःहू यानाः ज्या जुइके मबिल । प्रज्ञाभवनय् छक्वः कार्यक्रम यात, आयोजकत हे लिपा सुम्क च्वन ।

Views: 3