संविधानया सवालय् छाय् असहमति ?

संविधानया सवालय् छाय् असहमति ?

   ने. स. ११३६ पोहेलाथ्व चतुर्थि, बुधबार           श्रीकृष्ण महर्जन

shrikrishnaन्हूगु संविधान जारी जुइधुंकूगु वर्तमान अवस्थाय् संविधानयात कयाः मनूतय्‌सं थःथःगु कथंया ब्याख्या यानाच्वंगु दु । विशेष यानाः न्हूगु संविधान जारी यायेगु ज्यानिसें संविधानय् ल्हाःचिं तकं तःगु ल्याखं राजनीतिक दलत कांग्रेस, एमाले, एकीकृत माओवादी, राप्रपा नेपाल, जनमोर्चानिसें नेपाः राष्ट्रिय पार्टीया नेतातय्‌सं संविधान बांलाः धयाच्वंगु दु । हाकनं उत्कृष्ट संविधान धाधां हे संशोधनया प्रस्ताव तकं इमिसं हे दर्ता याःगु अवस्था दु । संविधान पूर्ण रुपं कार्यान्वयन हे मजुइकं संविधान संशोधन यायेगु, विधयेक दर्ता याःगु धइगु संविधान बांमलाःगुलिं हे खः धकाः स्पष्ट जूगु दु ।

आदिवासी जनजातिनिसें उत्पीडित समुदायया ल्याखं आः जारी जूगु संविधान स्वीकार याये हे मफइगु अवस्था दु धाःसां पाइमखु । आः जारी जूगु न्हूगु संविधानय् छु छु धाराय् नेवाःत नापं उत्पीडित समुदाययात विभेद यानातःगु अले बहिष्करणय् लाकातःगु दु धइगु खँ सार रुपय् न्ह्यब्वयेगु कुतः याये ।

 

१) नेपाः राज्ययात बहुराष्ट्र राज्य मदयेकूसे हाकनं एकल जातीय राष्ट्र राज्यया अवधारणाय् हे यंकूगु दु ।

थुगु संविधानया धारा ३स तःताजि जाती, भाषा, धर्म, संस्कृति विशेषता दुगु भौगोलिक विविधताय् दुपिं समान आकांक्षा व नेपाःया राष्ट्रिय स्वतन्त्रता, अखण्डता, राष्ट्रिय हितनापं समृध्दिप्रति आस्थावान जुयाः एकताया सूत्रय् आवध्द फुक्क नेपाःमि जनता समष्टिइ राष्ट्र खः धयातःगु दु ।

तर धारा ४स नेपाः राज्ययात नेपाः स्वतन्त्र अभिराज्य, सार्वभौमसत्ता सम्पन्न, धर्म निरपेक्ष, समावेशी, लोकतान्त्रिक, समाजवाद उन्मुख, संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र राज्य खः धकाः न्ह्यथनातःगु दु । थुगु परिभाषां नेपाःयात तःताजि जाती, भाषा, धर्म व संस्कृतिया राज्यया रुपय् स्वीकार यानातःगु मदु ।

उकिं तःताजि जाती, भाषा, धर्म व संस्कृतियात च्वन्ह्याकेगु ज्या याइमखु धकाः स्पष्ट जू । सामान्यतया राष्ट्रयात साँस्कृतिक ईकाइया अर्थय् राज्ययात राजनीतिक ईकाइया अर्थय् व देय्‌यात भौगोलिक ईकाइया अर्थय् थुइकेगु याइ ।

थुगु संविधानं याःगु च्वय्‌यागु व्यवस्थां नेपाःमि जनता छगू साँस्कृतिक ईकाइ खः, तर आः तःताजि जाती, भाषा, संस्कृति व धर्मया विशेषता बुलुहुँ त्वःताः वनेमालीगु अवस्था वइ । थ्व धायेत्यंगु नेपाःया खस आर्यतयगु संस्कृति व भाषायात स्वीकार यानावनेत बाध्य याइ ।

 

२) थुगु संविधानं हाकनं नेपाःयात धर्म निरपेक्षताया ब्याख्या यानाः हिन्दू राज्य दयेकूगु दु ।

थुकिं यानाः नेपाःया बौध्द, किराँत, मुस्मा, बोन मार्गी लगायतया धर्मयात नियन्त्रण यायेगु व हाकनं हिन्दू धर्मया सहायक धर्मया रुपय् स्थापित याःगु दु ।

sambidhan-2

थुगु संविधानया धारा ४स नेपाः धर्म निरपेक्ष राज्य धकाः धयातःगु दु, तर धर्म निरपेक्षयात ब्याख्या यानाः धर्म निरपेक्ष धायेबलय् सनातननिसें न्ह्याना वयाच्वंगु धर्म संस्कृतिया संरक्षण लिसें धार्मिक, साँस्कृतिक स्वतन्त्रता धकाः थुइकेमाःगु खँ न्ह्यथनातःगु दु । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानं प्रकाशन याःगु वृहत्त शब्दकोषय् सनातन धायेबलय् आःया सन्दर्भय् हिन्दू धर्म धकाः थुइकेगु व्याख्या यानातःगु दु ।

 

३) न्हूगु संविधानं मेमेगु मांभाय्‌यात राष्ट्रभाषा व खस भाययात राष्ट्रिय भाषा धयाः छगू जक भाय्‌यात नेपाली भाय्‌या दर्जा ब्यूगु दु ।

खय् भाय्‌यात शासक भाषाया रुपय् स्थापित यानाः सरकारी कामकाजया भाषा दयेकूगु दु । अथेहे मेमेगु लिपि सहितया मांभाय्‌यात अनेपाली याःगु दु ।

थुगु संविधानया धारा ७स सरकारी कामकाजया भाय् छगू देवनागरी लिपिं च्वयातःगु खय् भाय्‌यात सरकारी कामकाजया भाय् जुइ धकाः न्ह्यथनातःगु दु । धारा ६स नेपालय् ल्हाइगु फुक्क मातृभाषात राष्ट्रभाषा जुइ धकाः ब्यवस्था यायेगु तर धारा ७स खय् भाय् नेपाली भाय् धकाः नापं देवनागरिक लिपिं हे च्वयातःगु धकाः उल्लेख यानातःगुलिं बाध्य रुपं नेपाःया मेमेगु लिपि सहितया भाय्‌यात थुगु संविधानं अनेपाली भाय् धकाः घोषणा यानाः विभेद याःगु दु ।

धारा ७ (२)स नेपाली भाषाया अतिरिक्त प्रदेशं थःगु प्रदेश दुने बहुसंख्यक जनतां ल्हाइगु छगू वा छगू स्वयां अप्वः मेमेगु राष्ट्रभाषायात प्रदेशय् कानुन बमोजिम प्रदेशया सरकारी कामकाजया भाषा निर्धारण यायेफइ धकाः व्यवस्था यानातःगु जूसां उगु भाषात सरकारी कामकाजया रुपय् छ्यलेत देवनागरी लिपिं हे च्वयेमालीगु अवस्था जुइ ।

अले कानून दयेकाः धाःगुया अर्थ खय् भाय्‌यात सरकारी कामकाजया भाय्‌कथं सुरक्षित याःगु दुसा मेमेगु भाय्‌या नितिं धाःसा कानून दयेकेमानिगु खँ न्ह्यथनाः निगूगु दर्जाया भाषाया रुपय् विभेद याःगु दु ।

 

४) थुगु संविधानं आदिवासी जनजातिया भूमिइ अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन महासन्धि १६९ पाखें सुनिश्चित यानातःगु अग्रीम जानकारी सहितया मन्जुरी बिना जग्गा अघिग्रहण याये मदइगु अधिकारयात निषेध याःगु दु ।

थुकिं आदिवासी जनजातिया भूमियात राज्यपाखें लाकाकायेगु अघिग्रहण यायेगु अधिकार बियातःगु दु ।

थुगु संविधानया धारा २५या सम्पत्तिया हक उपधारा ३स सार्वजनिक हितया नितिं राज्यं सुं नं मनूया सम्पत्ति अघिग्रहण यायेगु झ्वलय् क्षतिपूर्तिया आधार व कार्य प्रणालीया ऐन बमोजिम जुइ धकाः व्यवस्था याःगु दु । थुगु ल्याखं सरकारं आदिवासी जनजातिया भूमि भूक्षेत्र नापं जमिन राज्यं कायेफइगु व मेगु छुं देययात व विदेशयात बीफइगु व्यवस्था यानातःगु दु ।

 

५) न्हूगु संविधानं राज्यया फुक्क निकायनापं अंगय् समानुपातिक समावेशी सिध्दान्तया आधारय् समावेश यायेगु व्यवस्था ला मयात, उकिसनं थौंकन्हय् निजामती सेवाय् ४५ प्रतिशत समानुपातिक समावेशी कोटाया नितिं तयातःगुयात तकं संविधानपाखें क्वपालेगु ज्या याना पुलांगु हे अवस्थाय् यंकेत्यंगु दु ।

थुगु अर्थय् थ्व अन्तरिम संविधान स्वयां लिहांवंगु दुसा सामाजिक न्यायया हकया अवस्थाया धारय् १७ पुचःपाखें नं ब्रम्हू व क्षेत्रीतय्‌त समावेशीया नामय् यंकेगु योजना सहित वःगु दु ।

थुगु संविधानया धारा ४२या सामाजिक न्यायया हकय् सामजिक रुपं ल्यूने लानाच्वंगु मिसापिं, दलित, आदिवासी, आदिवासी जनजाति, मधेसी, थारु, अल्पसंख्यक, अपांग जूपिंं मनूत, सीमान्तकृत, मुस्मां, पीछडा वर्ग, लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक, युवा, किसान, श्रमिक, उत्पीडित वा ल्यूने लानाच्वंगु क्षेत्रया नागरिक नापं आर्थिक रुपं विपन्न खस आर्ययात समावेशी सिध्दान्तया आधारय् राज्यया निकायस सहभागीताया हक दइ धकाः व्यवस्था याःगु दु ।

थुगु धारां अन्तरिम संविधानया समानुपातिक समावेशी सिध्दान्तया आधारय् धयातःगुयात चीकाः समावेशी सिध्दान्तया आधारय् जक धकाः व्यवस्था याःगु दु । अन्तरिम संविधानयात न्हय्‌गू जक सामाजिक पुचःया रुपय् ब्वथलातःगु खःसा थुगु संविधानं झिंन्हय्‌गू पुचलय् ब्वथलाः समावेशी सिध्दान्तया आधारय् राज्यया निकायस दुथ्याकेगु हक तयातःगु दु ।

न्हापां ला थुकिं राज्यया हरेक अंगय् समावेशीताया खँ दुमथ्याकल धाःसा निगूगु खँ झिंन्हय्‌गू पुचः दयेकाः उगु पुचःपाखें वहे ब्रम्हु व खयतय्‌त दुथ्याकेगु व्यवस्था याःगु दु ।

Forum m

६) जारी याःगु संविधानया धारा ३१स शिक्षा सम्वन्धी हकय् नेपालय् बसोबास याइपिं फुक्क नागरिक समुदाययात कानुन बमोजिम थःगु मांभासं शिक्षा कायेफइगु व स्कूल नापं शैक्षिक संस्था चायेकेगु व संचालन यायेगु हक दइ धकाः च्वयातःगु दु ।

थुगु धाराय् मांंभासं शिक्षा बीगु ज्या राज्यया धकाः न्ह्यथना मतःगु धइगु निजी क्षेत्रं यायेमाः धाःगु खः । थःगु समुदायया भाषायात थःपिन्सं हे ब्वंकेगु व्यवस्था यायेफइ तर राज्यं यायेगु जुइमखु धाःगु खः । खय् भाय् छगूयात जक राज्यया भाय् यानाः मेमेगु भाय्‌यात न्हंकाछ्वयेगु नियतकथं थुकथंया व्यवस्था याःगु खनेदु ।

थुकथंया विभेद यानातःगु जक मखु न्हूगु संविधानय् खस आर्यया विशेष व्यवस्था कथं संविधानय् हे परिभाषा यानाः क्षेत्री, ब्रम्हू, ठकुरी, दशनामी सन्यासी आदियात अंशभाग तकं किटान यानाः गुगु नं हालतय् नं तनीमखूगु कथं सुरक्षित याःगु दु ।

आदिवासी जनजाति समुदाय दुनेया सूचीकृत ५९ नापं सूचीकृत याये ल्यं दनिगु नापं यानाः ८३ जातीय पुचः, दलित दुनेया २२, मधेसी दुनेया ३० स्वयां अप्वः समुदायया पुचःयात परिभाषा यानातःगु मदु, न इमिगु भाग हे तयातःगु दु । थ्व ला छगू कथंया उदाहरण जक खः ।

थुगु ल्याखं जारी याःगु न्हूगु संविधान ब्रम्हूवादी, एकल जातीय हालिमुहाली कायम यायेगु कथंया खः धायेफइगु अवस्था दु । आदिवासी जनजातिया सन्दर्भय् ११ धारा विरुध्दय्, २९ धारा विभेदकारी, ४९ स्वयां अप्वः बहिस्करण याइगु धारात दुथ्यानाच्वंगु दुसा ५ धारा खस आर्ययात सर्वोच्च याइगु धारा दुथ्यानाच्वंगु दु ।

sambidhan-3

उकिं थुकथंया संविधानयात नेपाःया आदिवासी जनजातिनिसें उत्पीडित समुदायपाखें गुकथं थःगु संविधान धकाः नाला कायेफइ ? थ्वला आदिवासी जनजाति अले नेवाःत विरुद्धया संविधान धकाः स्पष्ट जूगु खँय् सुयां निगू मत दयेकेमाःगु अवस्था मदु । उकिं थुगु विषययात कयाः थुइकाः सकल नेवाःत थःथःगु थासं भूमिका म्हितेत तयार जुइमाःगु अवस्था दु ।

Views: 45

Comments