नां छुइगु चलन व नेवाः नां

नां छुइगु चलन व नेवाः नां

   ने. स. ११३६ थिंलागा द्वादशि          श्रीलक्ष्मी श्रेष्ठ

न्ह्यागु वस्तुया नं नां दयाच्वनी । उकिसं नां मदुपिं मनूत ला संसारय् दइ हे मखु । मांअबुं काच्चाक नां छु तये धकाः क्वछिये मफुनिसा मचाया लावन, स्वभाव, धिकः आदि स्वयाः हाकु, सियु, तुयु, तःधि, मै, नानी, पुता, हिरा, बाउचा, सिम्पु, धम्पु, न्ह्यागुसां नां तयाः सःतेगु नेवाःतय् चलन दु ।

आपाः मांबौपिनि मचा बुइ न्ह्यः हे काय् बूसा थ्व नां, म्ह्याय् बूसा व नां तयेगु धकाः नां क्वःछिनातइ । थौंकन्हय् अल्ट्रासोनिक यानाः काय्म्ह्याय् न्हापा हे सीका कायेफइगु जूगुलिं गुलिगुलिं मांबौपिसं न्हापा हे थः मचाया नां बिचाः यायेफु ।

मचा बुयाः छुं दिं लिपा पुरोहित, दिदीअजि, लामा, पादरी वा शेखयापाखें मचाया ख्वाः, मांअबुया नां, मचा बूगु ई आदि दक्वं बियाः व कथं तइगु नां हे स्वीकार यानाः व हे नां आधिकारिक याइपिं यक्वं दु ।

झीगु संस्कारकथं मचा बुयाः छुं दिं लिपा हे जोशीयात मचा बूगु घौ, पला तिथि, मिति दक्वं बियाः जातः च्वकेबी । जोशीं जातः च्वयाः जातःया नां नं ल्ययाबी । जातःया नां सकसितं सीकेमज्यू धकाः मचायात जा नकेगुतकया दुने मेगु हे नां तइ । गुलिगुलिस्यां मचा बू ब्यंकेबलय् हे नां तयेगु याः । जातजात कथं थ्वःन्हुं मचाब्यू ब्यंकेगु धकाः चलन पानाच्वनी ।

अप्वःथे पश्चिमी समाजय् मचा बुइधुंकाः ्नगरपालिकाय् जन्मदर्ता यायेमाः । थौंकन्हय् जि च्वंच्वनागु देय् नेदरलन्दय् मचा बुयाः स्ववाः दुने मचा गन, गबाय्ति, गुलि तौल, मांबौया नां, थाय्बाय्, मां याकःचियाम्ह जक मचा ला, बुइवं थ्याकाकयाम्ह ला इत्यादि विवरण तयाः नगरपालिकाय् दर्ता यायेमाः ।

bideshi

उलि जक मखु मचा बुलकि हे मचाया बाज्याबजे, सतीपिं थःथिति, पासापिं सकसितं फुक्कं विवरण तयाः हसना छ्वया बीमाः । खबर सिलकि सकसिनं भिंतुना कार्ड छ्वयाबीमाः । सतीपिं पासापिं थःथिति जूसा भिंतुना कार्डलिसें देछात वा ध्यबा वा थःत यःकथं छुं ज्वनाः स्वःवनेगु वा छ्वयाबियेगु चलन नं दु, मखुसा सम्बन्ध स्यनावनेयः । अथे जुयाः मचाया नां इलय् तयेमाः ।

झी मचा बूगु घोषणा मिसाया थःछें सिसापालु क्यंकेछ्वयाः याइगु बांलाःगु चलन खः । तर थौंकन्हय् झीथाय् नं इलय् नगरपालिकाय् जन्मदर्ता यायेमाःसां करं मक्यंतले, थःत म्वाःतले याःमवनीपिं नं दु ।

थःथःगु धर्म कथं द्यःया नामं थः मस्तय् नां तइगु चलन ला सर्वव्यापी हे जुल । फिल्मं प्रभावितपिंसं फिल्मी कलाकारतय्गु नां क्वकयाः थः मस्तय् नां तइपिं नं दु । स्वां यःपिसं स्वांया नां, सवाः यःपिसं नसात्वँसाया सवाःया नां, मणिमाणिक, रत्नत यःपिसं हेरा, मोति धकाः हे नांत तइसा, देशभक्ति भावनां जाःपिसं देशभक्ततय्गु नां, साहित्यिक भावना दुपिसं साहित्यिक नां तयेगु याइ । ‘सु’ आखलं बांलाःगु भाव बीगु जुयाः सुबोध, सुगन्ध, सुनैना, सुमित्रा थुज्वःगु नां तये सकसियां ययाच्वनी ।

हारां स्वभावम्हेसित हारां, ज्ञानी स्वभावम्हेसित ज्ञानी धकाः स्वभाव कथं मिलेजुइक व तुयूम्हेसिया हाकु, बांमलाःम्हेसिया नां सुन्दर धकाः अःखः अर्थया नांत मनूतय् तये ययाच्वनीसा मेघासुर, रावण, अवरोध, संकट, कुमति थेंजाःगु नां सुयां तयेयइमखु । पश्चिमी समाजय् बौ बाज्याया नां क्वकानाः व हे नां थः काय्, छय्, छुइ, उइपिन्त थ्यंक तयावनेगु नं चलन दु । फ्रान्सया इतिहासय् अनया जुजुपिनिगु चाल्र्स न्हापांम्ह, चाल्र्स निम्हम्ह, धाधां चाल्र्स झिंखुम्ह, झिंन्हय्म्ह यायां नां तयातःगु नं दु ।

तिब्बतियन, शेर्पातय् मचा बूगु बारया नामं तयेगु चलन दु । इमि मंगलबारकुन्हु बूम्ह जूसा मिगमा धकाः नां तइ । मिगः धालकि मिखा, मिगमा धालकि नवग्रह मध्ये छगू ग्रहया नां नं खः । इमि बारतय् नां छसिकथं निमा, धावा, मिगमा, ल्हाक्पा, फुरु, पासाङ्ग, सापेम्बा जूगुलिं मस्त बूगु बारकथं नां तइ । इमि नं द्यः, प्रकृति, बांलाःगु दृश्य, बांलाःगु अर्थ बीगु शब्दत आदि नां तयेगु याः । इमि कालसाङ्ग, छोसाङ्ग, तासि, दिकी, दोर्जे, दोलकर, दोल्मा, स्वनाम, नुर्बु आदि थज्याःगु हे नांत तइ ।

गुलिगुलिस्यां हानं लामायाथाय् वनाः, वयात खाता छानाः, नां तयाब्यु धाःवनी । लामां मचा बूगु दिं, घौ, पला दक्वं हिसाब यानाः मचाया छ्यंया सँ छकूचा चानाकयाः धर्मशास्त्र कथं नां तयाबी । लिपा वनाः व हे आधिकारिक नां जूवनी ।

तामाङ्गतय् अप्वःसिया मचा बुयाः स्वन्हुकुन्हु थाप्साङ्ग (मचाबू ब्यंकेगु) यायेगु चलन दु । ईब्यः मिले यानाः याइपिनि झिंछन्हुकुन्हु नं यायेगु याः । बुद्ध धर्मकथं लामाया विद्या कयातःम्ह लामा तयाः याइगु थ्व छगू धार्मिक चलन खः । लामां दोर्जे नाम्जुंगया ‘ठी’ पाठ यानाः तामाङ्ग भाषां हे मस्तय्गु नां तयेगु याइ । लेप्चा जातितय् मचा बुयाः स्वन्हुकुन्हु मचाबू ब्यंकेगु चलन दु । मचाबू ब्यंकेकुन्हु लामा वा बुङथिङनं मचा बूगु बारया आधारय् नां तयेगु याइ ।

नेवाःतय् नं धार्मिक विश्वासकथं थी थी द्यःपिनिगु नां थः मस्तय्त तयेगु परंपरा दु । न्हापाया ईकथं व खँ बांलाःगु खइसां थौंकन्हय्या ईयात छतिं मल्वयेधुंकल । अथेजुयाः नेवाःतय्सं थःगु हे भाषां नां तये सयेकाहःगु दु । थुकियात नेवाःतय्के जातीय चेतना दयावःगुया हे चिं कथं कायेमाः ।

झीगु भाषाय् बांलाःगु मिसा नां व मिजं नां नितां यानाः छ्यले ज्यूगु यक्व शब्दत दु । गथेकि नुगः, नुगल जक धायेवं मिजं नां व नुगलदेवी यायेवंं मिसाया नां धकाः सियाच्वनी । स्वां, बूबः, थाय्त, प्राकृतिक दृश्यत, ज्याभः, धुं, धुपाँय्, इताः व मेमेगु यक्व हे शब्दत छ्यलाः मस्तय्गु नां तयेफु । कं, कपू, अजू, पालेजाः, दाफ्वः, लाय्लामा, कुलां, लूजः, इताः, जः, पलिस्था आदि थुकिया दसू खः ।

नां हे झीगु न्हापांगु म्हसीका खः । अय्जुयाः झीगु हे भाषं नां तयावनकि नामंनिसें हे थःगु जाति, भाषा, देश व तजिलजियात नं म्हसीका वनेफइ । थनथाय् नां दंम्ह उपन्यास च्वमि धूस्वां साय्मिजुया लुमन्ति न्ह्यथने बहःजू । वय्कःया मांअबुं वय्कःयात ‘गोबिन्द’ नां तयाब्यूगु खः । वय्कः भारतय् ब्वं झाःबलय् भारतीय पासापिसं छं जिमिगु नां खुयाकाल धकाः धाल । उबले थःत नुगलय् तिक्क मिनाः छु धाये, छु धाये जुल हं । अथेजुयाः थःगु नां थम्हं थःगु भाषां ‘धूस्वां’ धकाः छुना हं ।

भाजु धूस्वां साय्मि आः झीगु दथुइ ला मदयेधुंकल । तर वय्कः व हे धूस्वां नामं हे नेपालभाषाय् जक मखु, नेपाली, हिन्दी, अंग्रेजी व मेमेगु भाय्या साहित्यिक क्षेत्रय् नं अमर जुयाझाल । झीसं थ्व हे खँयात लुमंकाः थःगु हे भासं नां तये सयेकेमाःगु दु ।

अर्थपूर्णगु, न्यनेबलय् बांलाःगु, सलललं वंगु, लुमंके अःपूगु, च्वयेबलय् नं अःपूगु, चिकिचाहाकः जुयाः हिसिचा दुगु शब्दत झीगु भाषाय् नं यक्व दु । दसुया नितिं थी थी नेवाः नांतय् छगू धलः न्ह्यब्वयाच्वना । यःसा छिकपिसं थःगु वा थःमस्तय्गु नां क्वय्या धलखं ल्ययाः तयादी फु ।

Views: 77

Comments