यःमरि अले यःमरि पुन्हि

यःमरि अले यःमरि पुन्हि

   ने. स. ११३६ थिंलाथ्व पुन्हि           बिराजकाजी राजोपाध्याय

स्वनिगलय् न्यायेकीगु थी थी नखःचखःमध्ये छगू यःमरि पुन्हि न खः ।

यःमरि पुन्हिया दिनय् नेवाःतय् जाकि चुंयात न्हायाः, उकियात च्वाम्मुक चैत्य आकार बियाः दथ्वीलाक्क गाः दयेकाः दुने चाकु व हाम्वः तयाः यःमरि दयेकाः नयेगु याइ । तर थौंकन्हय् ला, खुवा, माय् आदि तयाः नं दयेकेगु यानाहःगु दु ।

dune

दँय्‌दसं मंसीर पुन्हि अथवा थिंलाथ्व पुन्हिया दिनय् यःमरि पुन्हि हनेगु याइ । अय्‌जुयाः थुगु नखःयात थिंला पुन्हि नं धाः ।

  • यःमरि पुन्हि सम्बन्धि किम्वदन्ति :

यःमरि पुन्हि गबलेनिसें हनेगु यात धइगु खँय् छुं स्पष्ट आधार वा प्रमाण मलूनि ।

यःमरि पुन्हिया सम्बन्धय् ‘रत्नबदाने बुद्ध वचन’य् न्ह्यथनातःकथं लिच्छवीकालय् जुजु अंशुवर्माया पालय् तत्कालीन पाञ्चाल, थौंकन्हय् पनौती वा पन्तिइ सुचन्द्र नांयाम्ह बन्जाः व वया जहान दु ।

निम्ह त्यपु तसकं हे दया, माया दुपिं अले नारायण द्यःया भक्त । सुचन्द्रया दानी स्वभाव खनाः छन्हु मार्ग शिर्ष पुन्हिया दिनय् वयागु परिक्षा कायेत कुबेर, छम्ह दरिद्रम्ह ब्रम्हूया भेषय् तःसि छगः ज्वनाः सुचन्द्रया छेँय् वल ।

थःगु छेँय् भिक्षा फ्वंवःगु खनाः निम्ह त्यपुलिं ब्रम्हूरुपी कुबेरयात कोथाय् फ्यतुके हल । न्हूगु वसःलिसें थीथी कथंया हलंज्वलं नं दान बियाः थम्हं दयेकागु बिशेष कथंया नसा ज्वलं तयाः भोजन नं याकल । उगु इलय् सुचन्द्रं ब्रम्हूरुपी कुबेरयात नकूगु नसा थौंयागु यःमरि हे खः ।

yomari

निम्हत्यपुया हनाबना खनाः लय्‌ताःम्ह कुबेरं इमित थःगु रुप क्यन । थम्हं ल्हातय् कयातःगु तःसि इमित बियाः कुबेर अन्तर्ध्यान जुयावन ।

कुबेरया उजं कथं जाकिचुंया यःमरिया ल्वंचामरि अले लक्ष्मीद्यः, गनेद्यः, कुमार आदि नं दयेकाः कुबेरं ब्यूगु तःसि नं नापं तयाः वा तयेगु भकारीइ स्वनाः पुज्यानाः प्यन्हुतक्क त्वपुनातल । नापं यःमरि, अन्न व धेबा दान यात । थुकिया हे प्रतापं इपिं झन तःमि जुयावन । उगु हे इलंनिसें यःमरि पुन्हि न्यायेकेगु याःगु लोक बिश्वास दु ।

  • ऐतिहासिक पृष्ठभूमि :

अंशुवर्माया शासनया इलय् बलभद्रं यःमरि दयेकूगु उल्लेख खनेदु । यःमरि पुन्हिया दिनय् याइगु पुजा बिधियात स्वयेगु खःसां थुगु नखः वा थुकिया पुजा बिधि मुर्ति पुजाया प्रचलन स्वयां न्ह्यःयागु खनेदु ।

यःमरि पुन्हिया स्वापू प्रकृतीलिसे दु । थुगु नखः गुगुं छगू धर्म बिशेष वा द्यः बिशेषलिसे स्वानाच्वंगु हे मदु । गबलेनिसें थन नेवाः समाज, नेवाः लहनाया बिकास जु्ल, उबलेनिसें हे यःमरि पुन्हि नं न्यायेकूगु बिज्ञतय्‌गु बिचाः दु ।

  • यःमरि पुन्हिया दार्शनिक पक्ष :

यःमरि पुन्हिया स्वापू कृषिलिसे दु । बुँज्या यानाच्वंपिनि मंसीरय् न्हूगु वा दुकाइ । मंसीरयात मार्ग नं धाइ । मार्गशिर्षय् दुकाइगु वा जुयाः थुकियात मारसि वा नं धायेगु याः । मंसीरय् न्हूगु वा दुकयाः उकियात कुथिइ तयाः पुज्यानाः अले यःमरि दयेकाः, नयाः, मेपिन्त नं इनाबियाः यःमरि पुन्हि हनेगु याइ ।

थः म्वानाच्वनेत व न्हियान्हिथंया ज्याखँया नितिं बल्लानाच्वनेत माःगु अन्नयात हे द्यः भाःपियाः पुज्यायेगु परम्परा दार्शनिक खनेदु ।
यःमरि पुन्हिकुन्हु यःमरिलिसें ल्वंचामरि नं दयेकेगु याइ । यःमरि पुन्हिकुन्हु मुख्य रुपं दयेकीगु ला थुगु हे निता खः । थुगु दिनय् पुज्याइगु नं यःमरि व ल्वंचामरिलिसें वा हे खः । थुगु चलनं यःमरि पुन्हि प्रकृतीबादि परम्परा खनेदु ।

थौंकन्हय् धाःसा जाकिचुनं हे कुबेर, गनेद्यः, लक्ष्मी द्यः, काउले व मेमपिं द्यःत नं दयेकाः पुज्यायेगु याः । मानव समाजय् मनूतय्सं द्यः पुज्याये सयेधुंकाः वा मूर्ति पुजा याये सयेधुंकाः जक थुकथं थी थी द्यः नं दयेकाः पुज्यायेगु याःगु खनेदु ।

  • थी थी धार्मिक दृष्टिकोण :

धर्मया हे ल्याखं यःमरियात बुध्दिष्ट धर्माबलम्बितय्सं चैत्य व सनातनीतय्‌सं दत्तात्रयया प्रतीकया रुपं नं कायेगु याः ।

सनातनी नेवाःतय्‌सं यःमरियात सत्व, रजो, तम स्वंगुलिं गुणया संगमया रुपं नं कायेगु याः । सत्व जाकिचुं, रजो–चाकु व तमो गुण दुगु हाम्वः कथं कायेगु याइ । थुकथं यःमरि पुन्हिकुन्हु त्रितत्वया संगम जुइगु व त्रितत्वया द्यः अर्थात दत्तात्रयया मेला जुइगु याइ ।

यःमरियात पुरुष व ल्वंचामरियात स्त्रीशक्तिया रुपं नं कायेगु याः ।

बुध्दिष्ट धर्माबलम्बितय् यःमरिया स्वरुप चैत्य थुज्वःगु खनेदइगु जूगुलिं थुकियात चैत्यया रुपं नं काइगु खः । चैत्य थें खनेदइगु जूगुलिं यःमरियात प्यन्हुतक्क हे पुज्यायेगु चलन बुध्दिष्ट धर्मावलम्बि नेवाःतय् थौंतक्क नं दनि ।

आपाःसिया कुथिइ पुज्यानातःगु यःमरि अले वायात प्यन्हुतक्क त्वपुनातइ । त्वपुनातःगु भकारीयात प्यन्हुतक्क उलेमज्यू धइगु मान्यता दु । यःमरि पुन्हिया प्यन्हुलिपा म्ह्याय्‌मचां स्वां क्वकाइ ।

  • ई वा मौसमयात ल्वःगु नसा ‘यःमरि’ :

यःमरि पुन्हि चिकुलाय् हनी । ई वा मौसम कथं नं यःमरि पुन्हि हनाच्वंगु ई पायछि जू ।

यःमरिइ स्वता नसा ज्वलं दइ, जाकिचुं, चाकु व हाम्वः । यःमरिइ दइगु जाकिचुनय् कार्बोहाइड्रेड दइ सा हाम्वःयाके प्रोटिनया मात्रा दइ व चाकुइ आइरन तःधंगु ल्याखय् दइ । जाकिचुं, हाम्वः व चाकुइ दइगु थुज्वःगु गुणं झीगु म्हयात क्वाकातयेगुलिसें बल्लाका तयेत ग्वहालि याइ ।

अय्‌जूगुलिं यःमरियात मानव शरीरया नितिं तसकं हे स्वास्थ्यवर्ध्दक व सन्तुलित नसा ज्वलं खः धायेफइ ।

  • त्यःछिंत्यः फ्वनेगु चलन :

यःमरि पुन्हिकुन्हु त्यःछिंत्यः फ्वनेगु चलन नं दर्शनं जायाच्वंगु चलन खः । ल्याय्म्हत पुचः पुचः मुनाः त्यःछिंत्यः बकछिं त्यः धकाः म्ये हाहां त्वाःत्वालय्, चुकचुकय् छेँखापतिं वनाः यःमरि फ्वं वनी ।

थी थी छेँय् दयेकीगु यःमरिया सवाः पानाच्वनी । थःगु छेँय् दयेकागु यःमरिया सवाः मेपिन्त कायेकेबीगु व मेपिन्सं दयेकूगु यःमरिया सवाः थम्हं कायेगु कथं बिकास जूगु खनेदु त्यःछिंत्यः फ्वनेगु चलन ।

थुगु चलन नं सामाजिक सद्भावया छगू बांलाःगु दसु खः । तर दुःखया खँ धायेमाली परम्पराया दर्शन वा अर्थ मथुयाः थौंकन्हयया ल्याय्‌म्हतय्‌सं थुकियात फ्वनाः नयेगु चलन धकाः त्वःता वनाच्वंगु दु ।

Views: 38

Comments