झीसं हनावयाच्वनागु म्हपुजा

झीसं हनावयाच्वनागु म्हपुजा

   ने. स. ११३५ कौलागा पञ्चमि          बिराजकाजी राजोपाध्याय

नेपाःया दक्कले तःधंगु नखः कथं मोहनि नखःयात काइ । नेवाःतय्सं नं मोहनि नखः तसकं झः झः धायेक हनी । अथे खःसां नेवाःतय्गु दक्कले तःधंगु नखः स्वन्ति खः धाःसां छुं पाइमखु थें च्वं । नेवाःतय्सं मोहनि स्वयां स्वन्ति हे तःजिक हनेगु याःगु खनेदु । थुगु हे स्वन्तिया दुने नेपाल सम्बतया न्हूगु दँ न्ह्याइगु जुयाः नं थुगु नखःयात नेवाःतय्सं अझ तःजिक हनेगु याःगु जुइफु ।
आश्विन कृष्ण औंशी अर्थात कौलागा आमै कुन्हु सकलसिया थःथःगु छेँय् लक्ष्मी द्यः दुकयाः लक्ष्मी पुजा याइ । उगु दिनंनिसें सकलसिया थःथःगु छेँया झ्यालय् पाल्चा च्याकाः दिपावलि नं याइ । उकथं सकलसिया छेँया झ्यालय् पाल्चाय् मत च्याकातइगु स्वयेबलय् तसकं न्ह्यइपुस्से नं च्वं । लक्ष्मी पुजाया कन्हय् कुन्हु धायेबलय् कार्तिक शुक्ल पारु अर्थात कछलाथ्व पारु कुन्हु नेवाःतय् म्हपुजा याइ । खतुं थौंकन्हय् बिदेशी पर्यटकतय्त नं म्हपुजा यायेगु यानाहःगु दु । तर म्हपुजायात हलिमय् ज्वः हे मदुगु नेवाः तजिलजि खः धायेफइ ।
म्हपुजाया इतिहास पुइका स्वयेगु खःसा म्हपुजाया शुरुवात गबले, गनं, गुकथं जुल धइगु छुं दसि मदुनि । नारायण द्यवं बलि राजायाके स्वपलाः दान कायेधुंकाः बलि राजाया दानी व त्यागी स्वभावया दुरुपयोग यानागु धकाः पश्ताय् चायाः नारायण द्यः थम्हं हे बलि राजाया त्यागी व दानि प्रबृत्तीयात लिइ सयेकि धकाः सकसितं आत्मपुजा याके ब्यूगु व व हे आत्मपुजा लिपा वनाः म्हपुजाया रुपय् हिलावंगु धइगु किम्बदन्ति नं न्यनेदु । तर थुुुुुुुुुुुगु धापू पत्याः याये बहः मजू । थथे हे जूगु खःसा म्हपुजा नेपालय् जक मखु्, नेपालं पिने च्वंपिं हिन्दुतय्सं नं हनेमाःगु खः । छाय् नेवाः समाजय् जक दत ? मेगु धापू कथं गुगुं इलय् बिशाल नगर राज्य च्याःबलय् उगु थासं थः ज्यान बचे यानावःपिंसं ख्येँय् सगं कयाः म्हपुजा याःगु नं धयातःगु दु । नेवाः समाजय् गुगुं कथंया घटना वा दुर्घटनापाखें थः बचे जुइत ताःलात धाःसा, वा मृत्युयात त्याकावःम्हेसित ख्येँय् सगं बीगु चलन दु । अथे जूगुलिं मिं बचे जुयावःपिसं ख्येँय् सगं काल धायेबलय् उगु चलन न्हापा हे दय्धुंकूगु धकाः थुयकेत थाकु मजू । अय्जूगुलिं उगु घटना धुंकाः जक म्हपुजा यायेगु चलन वल धकाः पत्याः याये नं थाकु । म्हपुजा नेपाल सम्बतया न्हापांगु दिं अर्थात न्हू दँ कछलाथ्व प्रतिपदाय् लाः । राघवदेवया शासनकालय् शंखधर साख्वालं राज्यया दक्वं जनताया त्यासा पुलाः ऋणमोचन याना बी धुंकाः सकसितं आवंलि थःगु जीवन न्हूगु ढंगं न्ह्याकि धकाः म्हपुजा याकेब्यूगु धकाः नं धायेगु याः । नेपाल सम्बतया इतिहास बल्ल ११३५ दँ जक पुलांगु खत । तर नेपाल सम्बत न्ह्याये न्ह्यः हे म्हपुजा यायेगु न्ह्यायेधुंकूगु खः ।
हरेक नखःचखः वा पुजा, द्यःलिसे हे स्वानाच्वनी । तर म्हपुजा सुं द्यः वा धर्म बिशेषलिसे स्वानाच्वंगु मदु । म्हपुजाय् सुं द्यःयात पुजा मयासें थम्हं थःत हे पुजा याइ । म्हपुजाया बारे मस्यूपिसं वा थुकिया दर्शन मथूपिसं थम्हं थःत पुज्यायेगु धइगु ताइबलय् अजूचायेफु । तर सुं द्यःयात पुमज्यासे थम्हं थःत पुज्यायेगु धइगु दुग्यंगु दार्शनिक परम्परा खः । थम्हं थःत हे पुज्यायेगु तजिलजिं द्यः धइम्ह थःके दुने हे दइ, पिने देगलय् माः जुइ म्वाः धकाः शिक्षा नं ब्यूगु दु सा दक्कले न्हापां थम्हं थःत म्हसीके अलेतिनि मेपिन्त म्हसीके फइ धइगु हसना नं म्हपुजां बियाच्वंगु दु ।
म्हपुजा यायेत सकलें छेँजः छथाय् मुनेमाः । सुं नं छेँजः गनं पिने तापाक्क वनाच्वंगु दु सा म्हपुजा यायेत छेँय् थ्यंकः वइ । छेँय् वये मफइगु अवस्थाय् उम्ह छेँजःया नामं मन्दः दयेकाः मन्दः जक जू सां पुज्याइ । म्हपुजाय् मन्दःया बिशेष थाय् दइ । म्हपुजा धइगु थम्हं थःत पुज्यायेगु ला खः, तर थःत हे पुज्यायेगु गुकथं ? म्हपुजा यायेत थःगु किचः कथं मन्दः दयेकी । मनूया शरीर पञ्चतत्वं निर्माण जुयाच्वंगु दइ । थःगु शरीरया पञ्चतत्वया रुपय् पञ्चतत्वया प्रतिनिधित्व याइगु थी थी ज्वलनं मन्दः दयेकी । दक्कले न्हापां लखं मन्दः च्वइ । लः धइगु थः हे जलतत्व जुल । वयांलिपा लःया द्यःने चिकनं च्वइ । लखय् लेहेँपुइगु चिकनं वायु तत्वया प्रतिनिधित्व याइ । लः व चिकनं च्वयातःगु मन्दःया द्यःने पृथ्वी तत्वया रुपय् पोतासं च्वइ । उकिया द्यःने ह्याउँक अभीरं च्वइ । आकाश तत्वया रुपय् मन्दःया द्यःने ताय् व्हली । वयां लिपा मन्दलय् आखय् तइ, माय् नं तइ । अले मन्दलय् न्यापुचः वा नं तइ । वाया थुगु न्यागू पुचलं नं पञ्चतत्वया हे प्रतिनिधित्व याइ । अले ताःहाकःगु इताः खेलुइताः च्याकी । खे धायेबलय् ख्वाःपाः खः । थःगु ख्वाःपाः गपाय्हाकः दु, अपाय्हाकः थुगु खेलुइताः दयेमाः धाइगु जूगुलिं हे थुगु इताःयात खेलुइताः धाःगु खः । खेलु्इताः च्याकेधुंकाः थुकिं अग्नितत्वया थाय् काइ । मन्दलय् छ््यलीगु थी थी ज्वलंत थुकथं पञ्चतत्वया प्रतीकया रुपं कयातःगु दु सा थुकियात मेगु कथं नं ब्याख्या यानातःगु खंकेफइ । ताय्यात स्वर्गया स्वां, अथवा बसुन्धराया रुपं नं काइ सा मुस्यायात शनिश्चर, माय्यात संकटा, आखय्यात करुणामय आदिया रुपं नं ब्याख्या यानातःगु खंकेफइ ।
म्हपुजा यायेगु तरीका व मन्दःया थाय् अथवा जातीय समुदाय कथं पायेफु । तर थुकी सकसियां ज्वःलाःगु तजिलजि धइगु छगू ला मन्दः हे जुल । स्वरुप पाःसां च्वय् न्ह्यथनागु ज्वलंत छ््यलाः म्हपुजा यायेत सकसियां थःगु कथंया मन्दः ला च्वये हे माः । व मेगु ज्वःलाःगु तजिलजि धइगु सगं खः । नेवाः समाजय् सुयां नं छुं न्हूगु ज्या न्ह्याकूसा, छुं नं कथंया भय वा संकट तरे जू सम, जन्मन्हि, इहिपा इहि, बाः¥हाः आदि वा छुं नं ज्या ताःलाःसा ख्येँय् सगं बीगु चलन दु । ख्येँय् सगनय् मू रुपं न्याता हे ज्वलं दइ, ख्येँय्, सन्या, माय् वः, छ्वय्ला अले अय्लाः । थुगु न्याता ज्वलनं नं पञ्चतत्वया हे प्रतिनिधित्व यानाच्वंगु दु । लखय् च्वनीम्ह न्यां जलतत्व, माय् वः वायुतत्व, छ्वय्ला पृथ्वी, अय्लाः अग्नि व ख्येँय् आकाशतत्वया रुपं काइ । पञ्चतत्वं निर्मित मनूया शरीरय् दक्वं तत्वत सन्तुलित जुयाच्वनेमा धइगु मनंंतुनालिसें पञ्चतत्व हे सगंया रुपं काइगु खः ।
म्हपुजा यायेत सुं पुरोहित तया च्वनेम्वाः । छेँयाम्ह नकिम्हं हे म्हपुजाया ज्या न्ह्याकी । दक्वं छेँजःत थःथःगु मन्दलय् थःगु मर्यादाया कथं छसिकथं फ्यतुइ धुंकाः धौ सिन्हः तिकाः धौ सगं तिकाबी । थुगु धौ सगंयात तिमिलाया रुपं काइ । वयांलिपा मन्दः पुजा यानाः सि सगं बी, काइ । सि सगंलिसें ग्वय्स्वांमाः नं बी । गबलें मगनीगु स्वांया रुपं काइगु थुगु ग्वय्स्वांमालं जीवनयात अथें सित्तिं मछ्वये धइगु हसना कुबियातःगु दु । अथे ला म्हपुजा धइगु मनुखं थम्हं थःत हे पुजा यायेगु खः । तर गुं गुं छेँय् थःगु छेँय् लहिनातःपिं पशुपंक्षीयात नं पुजा याइ व थम्हं न्हियान्हिथं छ््यलेगु ज्वलं वा ज्याभःत नं पुजा याइ । गथेकि तुफि, हासा, घः आदि आदि । बिशेष यानाः थःगु न्हियान्हिथंया जीवन हनेत थःत माःगु ज्वलंत हे म्हपुजाय् पुजा यायेगु याइ ।
खय्तला म्हपुजा बिशेष यानाः नेवार समाजय् हे जक यायेगु यानाच्वंगु दु । तर म्हपुजा सुनां याये ज्यू वा सुनां याये मज्यू धइगु बिषयस छुं हे नियम धाःसा मदु । मानव जीवनलिसे तप्यंक स्वापू व अर्थ दुगु म्हपुजा न्ह्याम्हेसिनं नं यायेज्यू । उमेरया दृष्टिं नकतिनि बुयाः जा नके धुंकूम्ह मचानिसें कयाः म्वानाच्वंपिं न्ह्याम्हेसिनं म्हपुजा यायेज्यू । सभ्य समाजया बिकास यायेगु्, झीगु न्हियान्हिथंया जीवनयात स्वस्थ्य दयेकेत माःगु शिक्षा, हसनालिसेंया थुगु कथंया परम्परायात थुइकाः न्ह्याका यंकेगु तसकं बांलाइ ।

Views: 20

Comments