नेवाःतय्सं हना वयाच्वंम्ह कुमारी द्यः

नेवाःतय्सं हना वयाच्वंम्ह कुमारी द्यः

   ने. स. ११३५ कौलागा पारु          बिराजकाजी राजोपाध्याय

थौंकन्हय् देय्न्यंकया नेवाःत जात्रामय जुयाच्वंगु दु । अझ बिशेष यानाः स्वनिगः दुनेयापिं अझ उकीसनं येँया नेवाःत येँयाःया लकसय् न्ह्यइपुकाच्वंगु दु । यँलाथ्व द्वादशिकुन्हु येँया लाय्कू न्ह्यःने साय्मितय्सं यःसिं थनेधुंकाः न्ह्याइगु येँयाः यंलागा चतुर्थि कुन्हु यःसिं क्वथले धुंकाः क्वचाइ । यक्व हे धार्मिक सांस्कृतिक ज्याखं थुगु जात्रायात तसकं झःझः धायेकाः न्ह्यइपुका बी । हल्चोकया सवःभक्कु, ख्वपया महाकाली, मजिपाःया लाखे, किलागःया पुलुकिसि आदिलिसें आजुद्यः ब्वयाः झःझः धायाच्वनीग वंघःत्वाः, बाकादे आजुं झःझः धायेकातइगु वटुत्वाः, लाय्कू न्ह्यःने थ्वं हायेकीम्ह हाथुद्यः, कुमारी छेँया न्ह्यःने क्यनीगु दशअवतार आदि आदिं येँयाःयात तसकं हे न्ह्यइपुकाच्वनी । थुकिया लिसें येँयाःया दक्कले न्ह्यइपूगु अले सकसितं येँय् सालाच्वनीगु आकर्षण धइगु हे रथ जात्रा खः । कुमारीलिसें गणेद्यः व भैलःद्यःया रथजात्रा हे थौंकन्हय् येँयाःया दक्कले न्ह्यइपूगु पक्ष खः ।
प्यचाः घःचाः, स्वतपौ दुगु प्यागोडा शैलीया रथय् कुमारी अले प्यचाः घःचाः छत जकया लुँपौ दुगु गनेद्यःया छगः, भैलःद्यःया छगः रथ यानाः स्वंगः रथ येँयाःया इलय् साली । थुकथं रथ सालाः यंलाथ्व चतुर्दशि कुन्हु क्वःनेपाखे क्वःनेयाः न्यायेकी सा यंलाथ्व पुन्हिुकुन्हु थःने लागाय् थःनेयाः न्यायेकी । थुगु दिनय् ला छकू वय्क समयबजि धाधां समयबजि फ्वनाः नयेगु चलन नं दु । अय्जूगुलिं थुगु दिनयात समयबजि पुन्हि नं धायेगु याः । दक्कले लिपा यंलागा चतुर्थिकुन्हु किलागः लागाय् रथ सालाः नानिचायाः न्यायेकाः येँया क्वचाइ ।
येँयाः धइगु हे कुमारीया रथ जात्रा कथं म्हस्यू धाःसां पाइमखु । येँयाः धालकि हे कुमारीया रथ जात्रा हे सकस्यां लुमनी । अले कुमारी धयाकथं येँया बसन्तपुलिइ च्वनीम्ह येँयाःबलय् रथजात्राय् पिकाइम्ह लाय्कू कुमारी हे आपाःसिया लुमनी । तर येँयाःबलय् जात्रा याइम्ह शाक्य वंशयाम्ह लाय्कू कुमारी बाहेक येँय् मखं ज्यापु कुमारी नं दु । अथे हे यलय् नं बज्राचार्य कुलयाम्ह लाय्कू कुमारी दुसा बुंगय् नं कुमारी दु । लिसें ख्वपय् नं कुमारी दु । लिसें येँया वँटुइ बज्राचार्य कुलयाम्ह कुमारी, क्वाःबहालय् बज्राचार्य कुलयाम्ह कुमारी, द्यःब्रम्हूुकुलयाम्ह स्वनिम्ह कुमारी, ख्वपया टिबुक्छेँया कुमारी, ख्वपया हे बालाखुया कुमारी नं दुगु खः । लिसें ब्रम्हू जातीया पूजा यायेबलय् सिद्धि दइगु, शाक्य कुलया कुमारी पुज्याःसा किर्ति दइगु, नां दनीगु, ज्यापु कुमारी पुज्याःसा धन दइगु, नौ, जुगी, धोब्या आदि कुलया कुमारी पुज्याःसा सन्तान दइगु विश्वास नं समाजय् दुगु खः । थौंकन्हय् थुकिया दुने गुलिखे कुमारीया प्रचलन थौंकन्हय् खने मदयेधुंकल ।
नेवाः समाजय् कुमारी परम्परा गबलेनिसें न्ह्यात धइगु खँय् थथे हे धायेफइगु अवस्था मदु । माक्व प्रमाण, आधारया अभावय् नेवाः समाजय् कुमारी परम्पराया शुरुवात गबलेनिसें जुल धाये थाकु । तर इतिहासया अध्ययन यायेबलय् नेवाःतय्गु अस्तित्व गबलेनिसें खनेदत, उबलेनिसें हे नेवाःतय्सं कुमारीयात नं पुज्याना वयाच्वंगु खनेदु ।
येँयाःबलय् कुमारीया रथ जात्राया सम्बन्धय् जुजु जयप्रकाश मल्लया नां न्ह्यःने वयेगु याः । जुजु जयप्रकाश मल्ल तलेजु भवानीलिसे च्वनाः पासा म्हितेगु याइगु जुयाच्वन । छन्हु तलेजु भवानीलिसे पासा म्हितुम्हितुं जुजुया नुगलय् पाप लुयावल । व खँ तलेजु भवानी सियाकथं अनं अन्तध्र्यान जुयाबिजयात । लिपा पश्चाताप जुयाः क्षमा फ्वँसेंलि तलेजु भवानीं छम्ह मिसा मचा तयाः कुमारी थापना याः, वयाके जि दुबिनाः वये धकाः आज्ञा जुसेंलि जुजु जयप्रकाश मल्लं शाक्य कुलयाम्ह मिसामचायात कुमारी थापना यानाः, कुमारीया रथ जात्रा नं याःगु व बसन्तपुलिइ कुमारी छेँ नं दयेके ब्यूगु खँ थीथी वंशावलिइ उल्लेख दु । थुगु बाखंया ल्याखं कुमारीयात तलेजु भवानीया हे रुप कथं कायेगु याः । देवमाला वंशावलि कथं थ्व ई धइगु ने.सं. ८७६ या खः । थुगु हे बाखनय् गनं गनं धाःसा जुजु जयप्रकाश मल्लया थासय् जुजु जगज्योति मल्लया नां वयेगु याः ।
थुकिया नापं जुजु जयप्रकाश मल्ल व कुमारी माजुयात कयाः मेगु छपु बाखं नं समाजय् प्रचलित दु । सिल्भां लेभिया वर्णन कथं शाक्य परीवारया न्हय्दँ दुम्ह मिसामचायाके कुमारी माजु दुबित । जयप्रकाश मल्लं थ्व खँ सियाःलि म्वाःमदुगु हल्ला यात धकाः मचा व मचाया परीवारयात हे देशं पितिना छ्वत । व हे चान्हय् जयप्रकाशया लानियाके हे कुमारी माजु दुबित । थ्व खनेधुंकाः मचाया परीवारयात देशय् लित हयाः थम्हं यानागु पाप चुइका यनेमा धइगु कामना यानां कुमारीया रथ जात्रा न्ह्याकल ।
आपाः हे अनुसन्धाता व इतिहासविद्पिन्सं कुमारीया रथ जात्रा जयप्रकाश मल्लया पालय् हे न्ह्याःगु खः धायेगु याः । तर कुमारीया जात्रा सम्बन्धय् प्रताप मल्ल (ने.स. ७६१–७९४) या नां न्ह्यःने वः । कुमारीया रथ जात्रा प्रताप मल्लं न्ह्याकूगु धइगु सम्बन्धय् नं छगू किम्बदन्ति प्रचलित दु । छन्हु प्रताप मल्ल द्यनाच्वंगु इलय् म्हगसय् कुमारीं जुजुयात ककु ज्वनाः बिष्णुमतिइ वांछ्वयाब्यूगु खन । कन्हय् कुन्हु न्हय्दँ दुम्ह मिसामचा छम्हेसित पुजा यायेत ह्ययेकः वंबलय् बिष्णुमति सिथय् चाःहिके यंकेगु खःसा जक वये मखुसा वयेमखु धकाः लिसः बीवं थःत म्हगसय् ककु ज्वनाः वांछ्वःम्ह कुमारी माजु थ्व हे खः धकाः म्हसीकाः कुमारीयात रथय् तयाः जात्रा याःगु खँ नं उल्लेख जुयाच्वंगु दु । तर थ्व स्वयां न्ह्यः हे जुजु अनन्त मल्ल (ने.सं.३९४–४३०) या पालय् नं कुमारीया जात्रा जूगु व कुमारी पूजाविधान ने.सं ४०६ स च्वयातःगु खनेदु ।
थुकथं थीथी इलय् थीथी जुजुपिन्सं कुमारीया रथ जात्रा न्यायेकूगु उल्लेख थीथी अनुसन्धातातय्गु वर्णन, थीथी वंशावलिइ लुयावइ । तर अथेखःसां येँयाःबलय् कुमारीया रथ जात्रा जुजु जयप्रकाश मल्लं न्ह्याकूगु खँ आपाःसिनं स्वीकार याःगु दु । तर जुजु जयप्रकाश स्वयां न्ह्यव हे कुमारीया जात्राया वर्णनं व स्वयां न्ह्यः कुमारी जात्रा मदुगु मखु धइगु खँ बिचाः यायेत बाध्य यानाब्यूगु ला पक्कां हे दु । बरु व स्वयां न्ह्यःया जात्राया स्वरुप पाःग खयेफु । आः थज्याःगु रथय् मखसें चिग्वःगु खतय् तयाः मनूतय्सं कुबियाः जात्रा याःगु जुइफु ।
कुमारीया जात्रा ला वर्णन ला मल्लकालय् जक मखु, लिच्छवीकालय् हे जुइधुकूगु खनेदु । लिच्छवी जुजु लक्ष्मीकामदेवया पालय् कुमारीपाखें धन प्राप्त यानाः राज्य विस्तार याःगु व कुमारीयात खतय् तयाः कुबियाः देय् चाःहुइकेगु यात धइगु खँ नं उल्लेख जुयाच्वंगु दु ।
तर कुमारीया इतिहास धाःसा जुजु जयप्रकाश मल्लया इलंनिसें नालेफइमखु । लिच्छवी कालय् हे नेवाः समाजय् कुमारी माजुया अस्तित्व स्थापित जुइधुंकूगु खनेदु । कुमारीया थापना जुजु गुणकामदेवं याःगु धकाः नं धायेगु याः । जुजु गुणकामदेव ने.सं १०७ पाखेयाम्ह जुजु खः ।
कुमारी परम्पराया इतिहास कुलेगु झ्वलय् बुंगद्यःयात नेपाः दुतहःगु ई व घटना नं स्वाःवं । कलिगत सम्वत ३७०० पाखे ख्वपया जुजु नरेन्द्रदेव, येँया तान्त्रिक आचार्य बन्धुदत्त अले यलया रथचक्र ज्यापु भल्या कामारु कामाक्ष वनाः बुंगद्यःयात नेपाः हल । नेपाः लिहां वयाच्वंगु इलय् क्वदुवाः थ्यंकाः बुंगद्यवं छिमिथाय् कुमारी थापना या अले जन जि जिमिथाय् वये धकाः उजं जुल । थथे उजं जुइधुंकाः तान्त्रिक आचार्य बन्धुदत्तं थः म्ह्याय्यात काचाकाचां कुमारी दयेकाः थापना यानाः बुंगद्यःयात नेपाः दुतहल धइगु खँ नं समाजया ज्याथःजिथिपिन्सं धायेगु याः ।
कुमारीया इतिहास कुलेत स्वयेबलय् थुकथं थीथी कथंया किम्बदन्ति, वर्णन व तथ्यत लुयावइ । न्ह्यात्थे धाःसां सामाजिक प्रमाण धायेबहःगु थज्याःगु किम्बदन्तिं नं नेवाः समाजय् कुमारीया प्राचीनतायात प्रमाणित यानाच्वंगु दु । नेवाः समाजय् कुमारीया प्रचलन गबलेनिसें जुल धकाः पाय्छि तिथिमिति हे झीसं क्वःछी मफुसां ताः इलंनिसें झीसं कुमारी माजुयात हना वयाच्वनागु धाःसा पक्कां हे खत । च्वय्या खँ दक्वं ब्वने, स्वयेधुंकाः नेवाः समाजय् कुमारी पुज्यायेगु परम्परा द्वःछि दँ स्वयां पुलांगु खः धकाः धाःसा झीसं याउँक हे धायेफइ ।

Views: 14

Comments